Sonata
Sonata to utwór cykliczny przeznaczony na instrument solowy (np. fortepian) lub solowy z akompaniamentem (np. skrzypce i fortepian), a także na zespoły kameralne, np. kwartet smyczkowy. Gatunek ten powstał w epoce baroku i rozwijał się przez kolejne epoki muzyczne.
Sonata barokowa
W epoce baroku (XVII w.) istniały dwa podstawowe typy sonaty:
Sonata da chiesa (kościelna)
- Czteroczęściowa: wolna – szybka – wolna – szybka
- Przeznaczona do wykonywania w kościołach
- Styl bardziej poważny, oparty na kontrapunkcie
Sonata da camera (świecka)
- W rzeczywistości była suitą taneczną – utworem złożonym z kilku tańców
- Zawierała tańce o różnym charakterze i pochodzeniu, np.:
| Nazwa tańca | Metrum | Pochodzenie | Tempo |
| Allemande | 4/4 | Niemcy | Umiarkowane |
| Courante | 3/4 | Francja | Szybkie |
| Sarabanda | 3/4 lub 3/2 | Hiszpania | Wolne |
| Gigue | 6/8 lub 12/8 | Irlandia | Szybkie |
Początki suity sięgają renesansu, kiedy łączono tańce o różnym tempie: powolna pavana oraz szybka gagliarda. W baroku do podstawowych tańców suity: allemande, courante, sarabanda oraz gigue dołączano dodatkowe części, takie jak menuet, polonez czy gawot. Zwykle na początku suity umieszczano preludium, uwerturę lub fantazję, które pełniły rolę wstępu do całego cyklu.
Sonata klasyczna
W epoce klasycyzmu sonata przyjęła 3-częściową strukturę:
- I część – szybka, w formie allegra sonatowego:
- II część – wolna (np. andante, adagio), często w formie ABA
- III część – szybka (rondo, allegro), czasem menuet lub scherzo
Sonatina to uproszczona wersja sonaty – przeznaczona głównie do celów edukacyjnych.
Charakteryzuje się krótszą formą i brakiem przetworzenia w części I (allegro sonatowe bez rozwinięcia).
