Opera, oratorium i kantata
Historia opery
Opera to forma sceniczna, która łączy muzykę z dramatem (tekst opery to libretto), plastyką (scenografia, kostiumy), baletem, oświetleniem oraz efektami specjalnymi. W tego typu przedstawieniach teatralnych wszystkie teksty są śpiewane. Partie solowe dzielą się na arie — czyli monologi, oraz recytatywy — czyli dialogi śpiewane w stylu mówionym, które rozwijają akcję sceniczną.
Pierwsza opera powstała we Florencji, w środowisku zwanym Cameratą Florencką — grupie kompozytorów i intelektualistów. Pierwszą zachowaną operą jest Eurydyka Jacopo Periego z roku 1600. Za ojca opery uważa się Claudio Monteverdiego, który w 1607 roku skomponował słynną operę Orfeusz.
Opera, łącząc w sobie muzykę, dramat, poezję, balet i plastykę, idealnie wpisywała się w romantyczne idee sztuki. Libretta oper często nawiązywały do ludowych podań i wierzeń oraz poruszały tematy narodowe, co odzwierciedlało ducha epoki i kształtowało narodowe tożsamości.
W baroku opery komponował też Georg Friedrich Haendel (Rinaldo, Juliusz Cezar w Egipcie, Xerxes).
W klasycyzmie gatunek ten upodobał sobie Wolfgang Amadeusz Mozart. Tworzył on opery w stylu włoskim (Don Giovanni, Wesele Figara), a także lżejsze singspiele z tekstem niemieckim (Czarodziejski flet).
Do najważniejszych twórców oper romantycznych należą: Giuseppe Verdi, Giacomo Puccini, Gioacchino Rossini, Stanisław Moniuszko, Richard Wagner. Ważną polską operą powstałą w XX wieku jest Król Roger Karola Szymanowskiego.
Pozostałe formy wokalno-instrumentalne
Oratorium to forma wokalno-instrumentalna podobna do opery, jednak bez scenografii, kostiumów i baletu. Najczęściej porusza tematy religijne, biblijne lub historyczne. Pierwsze oratorium to Przedstawienie Duszy i Ciała Emilio Cavalieriego z 1600 roku.
Kantata jest mniejszą formą wokalno-instrumentalną, zazwyczaj na mniejszy skład wykonawców. Najczęściej miała tematykę sakralną. Johann Sebastian Bach komponował wiele kantat, a w Anglii forma ta przekształciła się w anthemy, które rozwinął Georg Friedrich Händel.
Pasja to szczególny rodzaj oratorium, opisujący mękę i śmierć Chrystusa, bardzo popularny w baroku.
Msza to znana od średniowiecza forma muzyczna, która w baroku była nadal szeroko stosowana; przykładem jest Msza h-moll Bacha.
