Romantyzm

Epoka romantyzmu to czas wielkiego zróżnicowania muzycznego. W muzyce pojawiają się zarówno rozbudowane dzieła na wielką orkiestrę, jak symfonie, opery i poematy symfoniczne, jak i muzyka kameralna czy solowa, często z towarzyszeniem fortepianu.

Opera

Opera jako gatunek łączący w sobie wiele sztuk – muzykę, dramat, poezję, balet i plastykę – idealnie wpisywała się w założenia romantyzmu. Libretta oper często nawiązywały do ludowych podań i wierzeń, a także poruszały tematy narodowe, co odzwierciedlało ducha epoki i narodowe tożsamości.

Najważniejsi twórcy oper: Giuseppe Verdi (Traviata, Rigoletto, Nabuchodonozor), Giacomo Puccini (Madame Butterfly, Cyganeria, Tosca, Turandot), Gioacchino Rossini (Cyrulik sewilski, Wilhelm Tell), Stanisław Moniuszko (Halka, Straszny Dwór, Verbum Nobile); Ryszard Wagner, twórca dramatu muzycznego (Pierścień Nibelungów, Tristan i Izolda, Parsifal);

Pieśń i miniatura fortepianowa

Pieśń romantyczna z towarzyszeniem fortepianu łączyła warstwę poezji i muzyki; formy pieśni: zwrotkowa, wariacyjna, przekomponowana i balladowej. Najważniejszym twórcą pieśni był Austriak Franz Schubert, który skomponował ponad 600 pieśni (“Król Olch”).

Robert Schumann i Felix Mendelssohn są znani z tworzenia miniatur fortepianowych – krótkich utworów o charakterze programowym. Mendelssohn stworzył gatunek pieśni bez słów, których napisał około 50, z których niektóre mają tytuły, np. „Pieśń weneckiego gondoliera”. Schumann natomiast komponował miniatury łączone w cykle, z których najbardziej znanym jest „Karnawał”.

Oprócz miniatur programowych, tworzone były również cykle miniatur bez określonego programu, które jednak stanowiły spójną całość. Przykładem są „Preludia” Fryderyka Chopina op. 28, inspirowane barokowymi preludiami i fugami Bacha.

Symfonia

Symfonia romantyczna rozwijała tradycje klasycyzmu, wprowadzając nowe rozwiązania formalne. Przykładami są: Symfonia „Niedokończona” Schuberta, która ma tylko dwie części zamiast czterech; oraz „Z Nowego Świata” Dvořáka, inspirowana muzyką ludową Ameryki.

Nowym gatunkiem w epoce romantyzmu była symfonia programowa, stworzona przez Hectora Berlioza. Jego „Symfonia fantastyczna” opowiada określoną historię i składa się z pięciu części.

Poemat symfoniczny to jednoczęściowy utwór programowy stworzony przez Ferenca Liszt. Przykładem poematu symfonicznego jest “Dyl sowizdrzał” Richarda Straussa.

Styl brillante

W epoce romantyzmu rozwinął się styl brillante, który podkreślał wirtuozowską technikę wykonawców. Romantyczni wirtuozi inspirowali się postacią Nicoló Paganiniego, włoskiego skrzypka żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. 24 Kaprysy (etiudy na skrzypce) inspirowały twórczość zarówno skrzypków jak i innych instrumentalistów – wirtuozów.

Wybitnym wirtuozem fortepianu był Ferenz Liszt. Nawiązywał on w swoich utworach do muzyki węgierskiej. Przyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem i jemu zadedykowany był cykl 12 Etiud op. 10. Chopin uważał, że Liszt wykonuje te etiudy lepiej, niż on sam.

2 koncerty fortepianowe Chopina są przykładem stylu brillante, w dużym stopniu nawiązują formalnie do klasycznego koncertu solowego. Wzorem koncertu romantycznego jest Koncert skrzypcowy e-moll Felixa Mendelssohna Bartholdy’ego. Żyjący pod koniec XIX wieku Norweg, Edward Grieg, zwany „Chopinem Północy”, napisał „Koncert fortepianowy a-moll”, inspirowany norweską muzyką ludową.