Symfonia w epoce romantyzmu

with Brak komentarzy

Sprawdź się!

Poniżej znajdziesz dwa testy, dzięki którym sprawdzisz swoją wiedzę o symfonii romantycznej. Jeżeli chcesz się wcześniej przygotować, skorzystaj ze ściągi poniżej. Materiał podzielony jest na dwa dni, ponieważ symfonii można by słuchać… słuchać… słuchać…

Część 1

Co to jest symfonia?

Symfonia – cykliczny utwór instrumentalny, przeznaczony na dużą orkiestrę.

Gatunek ten z zasady jest czteroczęściowy – części symfonii są skontrastowane pod względem tempa i formy:

cz.1 szybka (allegro sonatowe),

cz. 2 wolna (forma ABA)

cz. 3 taneczna (menuet albo scherzo),

cz. 4 szybka (rondo, wariacje, albo allegro sonatowe).

Romantyczna symfonika a Beethoven

Twórcą, który tworzy most pomiędzy symfonią klasyczną a romantyczną jest Beethoven. Wychodzi on od tradycji Haydna i Mozarta po czym rozwija gatunek symfonii. Poszerza skład orkiestry, zamienia menueta na scherzo (III Symfonia Es-dur, Eroica), wprowadza programowość (VI Symfonia F-dur op. 68, Pastoralna), a ostatecznie tworzy symfonię wokalno-instrumentalną, wprowadzając chór i solistów (IX Symfonia d-moll, op. 125, Symfonia Radości).

Nowa epoka wzoruje się na Beethovenie szczególnie jeśli chodzi o budowanie kulminacji w przetworzeniu (technika wariacyjna, polifonizacja). Romantyzm wprowadza też wiele nowości: kompozytorzy rozbudowują obsadę instrumentów, czasami części łączą attacca (czyli należy zagrać je bez przerwy) i zmieniają ilość części. Na wzór Beethovena wprowadzają czasem chór i solistów, a także programowość. Symfonie romantyczne są dużo bardziej dramatyczne, nawiązują czasem do symboliki metafizycznej i religijnej.

Utwór do posłuchania z partyturą

Franz Schubert, Symfonia VIII h-moll Niedokończona cz. 1
 
Ta symfonia zbudowana jest z dwóch części, szybkiej i wolnej, a nie z czterech, według założeń symfonii klasycznej. Dlatego jest nazywana “niedokończoną”.
Schubert jednak nie miał zamiaru dopisywać kolejnych części, w jego koncepcji dwie części tworzyły już zamkniętą całość.

Zadanie:

Posłuchaj pierwszej części Symfonii Niedokończonej Schuberta. Zwróć uwagę na instrumentację i sposób rozdzielania materiału dźwiękowego pomiędzy poszczególne grupy instrumentów.

Czy jesteś w stanie określić, które instrumenty grają linię basu, które wypełnienie harmoniczne, a które temat (melodię)?

Posłuchaj też innych symfonii

Antonin Dvořák, IX Symfonia e-moll op. 95 „Z Nowego Świata”

Westernowa sceneria zobrazowana jest niezwykle sugestywnie za sprawą nawiązania do muzyki ludowej i popularnych pieśni amerykańskich XIX wieku. Dvořák jest uznawany za mistrza instrumentacji, a także ojca amerykańskiej muzyki poważnej.

Temat z drugiej części symfonii:

symfonia z nowego świata

Gustav Mahler Symfonia VIII Es-dur “Symfonia Tysiąca”

Mahler tworzył na przełomie XIX i XX wieku. Skomponował symfonię, do której wykonania potrzeba było ponad 1000 muzyków i trwa ona ponad godzinę. Symfonię tę nazwano “Symfonią Tysiąca”. Oprócz rozbudowanej orkiestry, Mahler na wzór Beethovena wprowadził chór i solistów.

veni creator

Część 2

Narodziny symfonii programowej

W połowie XIX wieku pomiędzy zwolennikami muzyki programowej i muzyki absolutnej wybuchł spór, która muzyka jest lepsza. Po stronie muzyki absolutnej stał Johannes Brahms, a po stronie programowości stali Liszt i Berlioz.

Hector Berlioz i Ferenz Liszt to najwybitniejsi twórcy symfoniki programowej. Czerpali oni inspirację z literatury. Utwory symfoniczne zaopatrywali w program – komentarz informujący słuchacza o fabule utworu.

Hector Berlioz

Odchodząc od klasycznych schematów Hector Berlioz stworzył nowy rodzaj symfonii – symfonię programową. Napisał tekst, który stał się treścią Symfonii Fantastycznej tak, jak libretto jest podstawą dla opery. Symfonia ta zbudowana jest z pięciu części:

cz. 1 Marzenia – Namiętności

cz. 2 Bal

cz. 3 Wśród pól

cz. 4 Marsz na miejsce stracenia

cz. 5 Sabat czarownic

Symfonia Fantastyczna w kontekście współczesnych jej utworów była ewenementem. Z jednej strony nawiązywała do techniki kompozytorskiej Beethovena, którego Berlioz uważał za wzór. Z drugiej strony natomiast sięgała po niespotykane dotąd środki wyrazu. Szokowała słuchaczy, była czymś dotąd niespotykanym. Berlioz stworzył nowy typ symfonii, który wyznaczył kierunek poematom i symfoniom Liszta, a później Straussa i Mahlera.

Ferenz Liszt był zwolennikiem programowości w muzyce symfonicznej. Stworzył dwie symfonie: Symfonię Dantejską (nawiązującą do Boskiej Komedii Dantego) i Symfonię Faustowską (Nawiązującą do dramatu Faust Goethego). Poza tym, za jego sprawą powstał nowy gatunek – poemat symfoniczny. Liszt napisał 13 poematów symfonicznych, najbardziej znanym z nich jest poemat Preludia.

Utwór do posłuchania z partyturą

Zadanie:

W ostatniej z części Symfonii Fantastycznej Berlioza, podczas sabatu czarownic, pojawia się cytat z muzyki średniowiecza. Jest to nawiązanie do średniowiecznej sekwencji Dies Irae, czyli Dzień Gniewu.

Posłuchaj najpierw sekwencji dies irae, a później postaraj się zauważyć ją w nutach.

Posłuchaj też innych symfonii

Richard Strauss 

Tworzył na przełomie XIX i XX wieku. Jego najbardziej znane poematy symfoniczne to Tako rzecze Zarathustra i Dyl Sowizdrzał

dyl sowizdrzał

Bedřich Smetana

Pochodził z Czech, nazywany jest ojcem muzyki czeskiej. Najbardziej znane są jego 4 poematy symfoniczne Moja ojczyzna, w skład których wchodzi najbardziej znana Wełtawa

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x